banner2
banner4
banner3
banner0
banner5
banner6
banner1

Gwara śląska

Drukuj

Gdy zacząłem się wgłębiać w temat "językoznawstwo"- nie będę ukrywał, trochę się przeraziłem. Temat ogromny, brak jednolitości poglądów wśród ekspertów i mnogość pojęć z tym związanych spowodowała, iż postanowiłem go ograniczyć, przedstawić zaledwie kilka najistotniejszych faktów i zakończyć całość słownikiem.

Język śląski jako taki nie istnieje, a w publikacjach językoznawców jest określany jako dialekt języka polskiego ! , chociaż Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna - ISO przydzieliła mu kod: "SZL" w normie ISO 639-3, a ilość słów pochodzenia czeskiego, morawskiego i niemieckiego, według mnie wskazuje na zupełnie coś innego.

Jeśli nie mamy swojego języka, to będę mówił o Dialekcie Śląskim.

 

Na Górnym Śląsku można wyodrębnić m.in. następujące dialekty:

1. Dialekty centralne obejmujące Pyskowice, Rybnik, Mikołów.

2. Dialekty pogranicza śląsko-małopolskiego obejmujące Katowice, Mysłowice, Tychy, powiat pszczyński.

3. Dialekty pogranicza gliwicko-opolskiego obejmujące powiat gliwicki, tarnogórski i lubliniecki.

4. Dialekty północne obejmujące powiat raciborski na zachód od Odry.

5. Dialekty laskie obejmujące okolice Pietrowic Wielkich, Krzanowic (pd-zach fragment powiatu raciborskiego).

6. Dialekt Kobylorzy obejmujący teren Strzelec Opolskich, Kamienia Śląskiego i Kotlarni.

7. Dialekt namysłowski na wschód od Namysłowa (bez rejonu miasta).

8. Dialekt sycowski na wschód od Sycowa (bez samego miasta).

9. Gwary Krysioków w okolicach Opola.

I tak, z tych wszystkich współczesnych opisów i klasyfikacji wynika że w Zborowskiem posługujemy się dialektem śląskim z pogranicza gliwicko-opolskiego. Przygotowując słownik, znalazłem najbardziej nam zbliżony na stronie internetowej godka.pl.Usunąłem z niego sporo wyrazów, a w wielu zmieniłem pisownie próbując jak najbardziej odzwierciedlić i przystosować do gwary zborowskiej.

Życzę miłego czytania i koniecznie używania na co dzień.
Witold Segeth

 

A

    • abfal - odpad
    • abo - albo
    • absztyfikant - kawaler, zalotnik
    • abzac - obcas
    • adresa - adres
    • adwynt - adwent
    • afa - małpa, @
    • agac - akacja
    • agacowy - akacjowy
    • ainlauf - lane ciasto, lane kluski
    • ajmer - wiadro
    • ajnbryna - zasmażka
    • ajnfachowy - byle jaki, zwykły
    • ajnfart - wjazd na teren posesji
    • ajntopf - obiad jednodaniowy, pierwsze danie
    • ajzynblat - brzeszczot
    • ajzynzyjga - piłka do metalu
    • aktyntasia - aktówka
    • akuratny - dokładny
    • ała - miejsce bolesne , mieć ała - być chorym na umyśle
    • amajza - mrówka
    • ancug - garnitur
    • ankrować (hankrować) - umacniać pękający budynek przy pomocy śrub i prętów
    • apfelzina - pomarańcza
    • aptyka - apteka
    • arbajciok, arbajtancug - kombinezon roboczy
    • arbajty - ubranie robocze
    • asić sie - imponować, przechwalać się
    • asta - gałąź
    • asiok - popielnik
    • aszynbecher - popielniczka
    • aufrygować - wykłócać się
    • ausgus - zlew
    • auslynder - obcokrajowiec, cudzoziemiec
    • auspuff - rura wydechowa (w samochodzie, motocyklu)
    • auto - auto, samochód
    • autobana - autostrada

B

    • baba - kobieta, żona
    • babrać się - brudzić się
    • badeduch - ręcznik kąpielowy
    • badki - kąpielówki, zob.: batki
    • badywana, badewana - wanna kąpielowa
    • bajsnońć - ugryźć
    • bajtel,bajtle - chłopak, dziecko,dzieci(małe)
    • bajzel - bałagan
    • bakać - palić (odnośnie wyrobów tytoniowych)
    • bal - piłka do gry/zabawy
    • balek - okrągły kawałek drzewa
    • baloniok - fura na oponach z samochodu
    • bałamoncić - zawracać głowę, zwodzić
    • bałplac - działka budowlana
    • bamber - bogaty gospodarz, rolnik
    • bamontny - półprzytomny
    • bana - pociąg
    • banhof - dworzec kolejowy
    • bania - dynia
    • bank - ławka
    • barzyj - bardziej
    • basok - człowiek otyły, z dużym brzuchem
    • batki, badki - majtki, kąpielówki
    • baumwola, bawołna - bawełna
    • bebech - obfity brzuch
    • bebechy - wnętrzności
    • beblać - gadać głupoty
    • babok - nie istniejący zły stwór, którym straszy się dzieci
    • beczeć - płakać
    • bela - beczkowóz
    • bele kaj - byle gdzie
    • belontać - mieszać (o płynach)
    • belować - prasować (słomę, siano) w formę walca
    • belowanie - wzdęcie
    • bera - anegdota, dowcip, bery - zmyślona opowieść
    • betka - grzyb (dotyczy niejadalnych z blaszkami u spodu)
    • bety - bagaż, ekwipunek
    • bez - przez
    • bezmała - ponoć
    • bezto - przez to
    • bezuch - odwiedziny
    • bier - bierz, weź, zabierz
    • byfyj- kredens
    • bigel, bigiel -wieszak
    • biglować - prasować
    • biksa - puszka
    • binder - krawat
    • blajsztift- ołówek
    • blank - całkiem, zupełnie
    • blat - górna część stołu
    • blaza - pęcherz, odcisk
    • blic - błyskawica
    • blicablajter - piorunochron
    • blomba - plomba
    • blumkol - kalafior
    • blumnwaza - wazon
    • blumsztynder - kwietnik
    • blyndować, blindować - świecić w oczy (po oczach)
    • babok - duch, potwór
    • bocoń - bocian
    • bojki - bajki
    • bojtel, bojtlik - worek
    • bolok- siniec, miejsce bolesne od uderzenia
    • bombel - pompon
    • bombon - cukierek
    • bonclok - kamionkowe naczynie do kiszonej kapusty lub ogórków
    • bonkawa - kawa parzona
    • bormaszyna - wiertarka pneumatyczna
    • borok - biedak, nieudacznik, nieborak
    • bratherinigi - śledzie opiekane, zazwyczaj w zalewie octowej
    • bratkartofle - kartofle smażone na patelni
    • bratruła, bratrura - piekarnik
    • brauza - kwaśny napój gazowany
    • brecha - łom
    • brifkastla - skrzynka na listy
    • briftasia - portfel, teczka na dokumenty
    • briftreger- listonosz
    • brołtzupa, wodzionka - chleb zalany wrzątkiem
    • brotbiksa - pojemnik na chleb
    • bruch - przepuklina
    • brunotny- brązowy
    • bruzda - skiba
    • bryle, brele - okulary
    • bryna - denaturat
    • brynol, bryniol - denaturat, spirytus, pijak
    • buc - ktoś kto jest marudny
    • buceć - przezywać na kogoś
    • bucek -syrena do sygnalizacji
    • bulić - 1. burzyć, 2. płacić
    • buła - opuchlizna
    • bumela, bumelka - wagary, ucieczka (np. z pracy)
    • bunclok - kamionkowe naczynie (np. do kiszenia kapusty). Nazwa pochodzi od miasta Bunzlau (dziś Bolesławiec), gdzie wynaleziono ten rodzaj (kwasoodpornej) kamionki.
    • byamter - urzędnik
    • byda - będę
    • bydli - wołowy
    • byfyj- kredens
    • byrna- żarówka
    • bysztek - sztućce
    • byzuch - odwiedziny

C

    • cajtung - gazeta
    • canbyrsta - szczotka do zębów
    • capić - śmierdzieć
    • cechować - zaznaczać (w budownictwie np. miejsce na dziurę w ścianie)
    • celt - namiot
    • cera - córka
    • ceski - moneta dziesięciogroszowa, dziesięciohalerzowa
    • chabozie, chabezie - gałęzie, krzaki
    • chabić - kraść
    • chabnąć - ukraść, zwędzić
    • chaby - iść na chaby - iść kraść
    • chachor - łobuz, chuligan, pijak
    • chachmęcić - prowadzić lewe interesy, kombinować
    • chachnąć - uderzyć
    • chadziaj - śmieć, niechluj , dziad , nazywano tak również ludność napływową, która przybyła na ziemie śląskie za Buga po II wojnie światowej
    • chaja - kłótnia
    • chajtnąć się - ożenić się, wyjść za mąż
    • chałpa - dom
    • cham - skąpiec
    • chamera - chmura burzowa
    • chamić się - być skąpym
    • charatać - 1. ciężko pracować; 2. pocharatać się - zranić się
    • charboł - but (zwyczaj stary, ciężki lub zniszczony męski but)
    • charceć - chrapać
    • charkać - smarkać, pluć
    • charlać - kaszleć
    • chasiok - śmietnik
    • chechlać - nieumiejętnie ciąć drzewo lub materiał drewniany/metalowy
    • cherlok - słabeusz, osoba chorowita
    • chichrać się - śmiać się
    • chloć - pić (alkohol)
    • chnet - za niedługo, niebawem
    • chop - mężczyzna, mąż
    • chrobok - robak, owad
    • chycić, chytać - chwycić, chwytać
    • chyży - szybki
    • ciaciać- upiększać, zbyt delikatnie postępować z kimś lub czymś
    • ciaplaty - błotnisty
    • ciapnąć - upaść, energicznie siąść
    • ciapryka - błoto, wszelki mokry bród
    • ciarach - brudas
    • ciągnie - zimno jest, przeciąg jest (zamknij łokno bo ciągnie - zamknij okno bo zimno jest)
    • cichi! - w lewo! (przy powożeniu komenda dla konia)
    • cićki - zanieczyszczenia w formie kulki z włókien materiału lub nici (na ubraniach)
    • ciepać - rzucać
    • cięgiem- nieustannie
    • ciga - koza
    • cigareta - papieros
    • ćma - ciemno, ciemność
    • ciorać - brudzić , szurać
    • cipka - kura
    • ciul, ciulik - członek męski, obraźliwie niedołęga, niedorajda
    • ciupać - rąbać
    • ciyngiem - ciągle
    • ciynszko - trudno
    • ciżba - tłok, ścisk
    • co - że
    • coby - żeby, aby
    • col - cło
    • colsztok - miarka składana do mierzenia długości
    • cołki - cały
    • cufal - fuks, przypadek
    • cug - pociąg › sznelcug - pociąg pospieszny, ciąg powietrza (np. w kominie)
    • cupać - kucać
    • curig, curik - do tyłu! (przy powożeniu komenda dla konia), z powrotem
    • cuzamen - razem, wspólnie
    • cwibla - cebula
    • cwinger , cwinga - ściskacz, np. klucz używany do odkręcania rur u hydraulika
    • cwist - przędza do cerowania, włóczka
    • cwiter - sweter
    • cychalter - biustonosz, stanik
    • cyckać - ssać
    • cyferblat - tarcza zegara
    • cyganić - kłamać
    • cygareta - papieros
    • cylnonć, cylnońć - trafić
    • czelodka - gromadka (dzieci, znajomych)
    • cześnia - czereśnia
    • czorny abo zmaraszony - brudny, czarny
    • czoska - kawałek drewna z żywicą

Ć

    • ćma - ciemność
    • ćmawy - ciemny
    • ćmić się - ściemnia się
    • ćmić - palić
    • ćmiyl - trzmiel
    • ćmok, cima, cimok, ćma - ciemno, ciemność. Ale z ciebie ćmiok - Ale z ciebie ciemnota.
    • ćwierciok lub ćwiarta - ćwiartka wódki lub naczynie o takiej pojemności
    • ćwikła - buraki
    • ćwok - przygłup, oferma

D

    • dachdeker - dekarz
    • dałerwela, dauerwela - trwała ondulacja
    • danga - tęcza
    • darzić sie - szczęścić się, udawać się, wieść się
    • dąbek - chryzantema
    • deka - koc
    • dekiel, dekel - pokrywka, nakrętka, wieczko, głowa; (Jo zarozki dostana na dekel - Zaraz oszaleję)
    • dinks, dings - coś nienazwanego (słowo wytrych), zastępuje prawie wszystkie nazwy własne związane z przedmiotami
    • dochtór - lekarz, doktor
    • doczkej, doczkej se - poczekaj, zaczekaj
    • dostony - dojrzały - dotyczy przede wszyskim owoców i warzyw dojrzewających w sztucznych warunkach.
    • dóma - do domu !
    • drabiniok - wóz drabiniasty
    • drabko, drapko - szybko
    • drabsik - rabuś
    • drach - rozrabiaka zob.: lomp
    • drałować - maszerować, szybko iść
    • drzewo - drewno
    • do dom - do domu
    • dudki - pieniądze
    • duldać - pić, zwł. głośno
    • dupny - wielki, duży, ogromny
    • durszlak - cedzak do makaronu
    • durch - wciąż, na wylot, por. fórt
    • dwiesta - dwieście
    • dychnąć, dychnąć se - odpocząć, odetchnąć
    • dyć - owszem, rzeczywiście, przecież
    • dylówka - podłoga z desek
    • dymfer - duży garnek, parnik
    • dymbcok - dąb, klocek z drewna dębu
    • dynga - tęcza
    • dziecka - dzieci
    • dziesiyńć - dziesięć
    • dziewiyńć - dziewięć
    • dziod - żebrak, niedołęga
    • dziołcha - dziewczyna
    • dzióbek - pocałunek (delikatny w usta)
    • dźwiýże- drzwi
    • dżistać - obgadywać, pleść głupstwa , pierdzieć, mieć biegunkę, rozwolnienie, zwymiotować, puścić bąka, palnąć głupstwo, mówić bez sensu, za dużo zob.: nadżistać się
    • dżistnąć - upaść, palnąć głupstwo, zwymiotować, puścić bąka

E

    • ek - zakręt, róg
    • eknąć się - pochylić się
    • ekstra - specjalnie
    • elefant - słoń
    • eli - jeśli, jeżeli, czyli
    • elwer - jedenastka (rzut karny), bezrobotny
    • enta - szczupak (skok do wody), kaczka, upadek (np pośliznąć się: "wywalić enta")
    • erbnąć - zob.: chabnąć, odziedziczyć

F

    • fach - półka lub talent zawodowy lub zawód np. mieć fach w ręku
    • fachman - fachowiec
    • faflok - gaduła, piersiówka
    • fajer, fajera - impreza
    • fajfka - fajka
    • fajla - pilnik
    • fajlować, sfajlować - obrabiać pilnikiem
    • fajować - owiewać zboże z plew
    • fajrować - świętować, obchodzić np. urodziny
    • familio, familija - rodzina
    • familok - budynek wielomieszkaniowy (kamienica)
    • fana - flaga
    • fandzolić, fanzolić - smęcić, mówić nie na temat
    • fanga - uderzenie pięścią
    • fanzola, fandzola - fasola
    • fara - plebania, parafia
    • farba - barwa, kolor
    • farbić - barwić
    • farfocel -drobne śmieci
    • farorz - proboszcz
    • fas, faska - beczka różnej wielkości
    • fater - ojciec (także łociec)
    • fazan - bażant
    • fedra - sprężyna
    • fedrować - urabiać np. węgiel przez górników
    • fefermincka - mięta (herbata miętowa)
    • feflać - mówić głupoty
    • feśter - leśniczy, myśliwy
    • felc - zagięcie, połączenie arkuszy blach
    • fertich - gotowe
    • fest - silnie, pewnie, bardzo
    • fet - smalec, tłuszcz
    • ficować - cerować
    • filcok - kalosz z filcem
    • filor - filar, słup
    • filować - podglądać, napełniać np. pączek marmoladą
    • filter - filtr
    • fiśnięty - pomylony
    • flama - płomień
    • flanca - sadzonki roślin
    • flaszka - butelka
    • flek - plama
    • fliger - samolot
    • flyja - nieporządna gospodyni, brudas
    • fojera, fojerka - ognisko
    • fojercojk - zapalniczka
    • fojerman - strażak
    • fojerwera - straż pożarna
    • folguma - koło obciągnięte gumą
    • forhang - zasłona (zob.: zwroty śląskie)
    • forsztelować - wyobrażać
    • fórt - ciągle precz, (być fórt) daleko
    • Franc - Franciszek
    • frasunek - zmartwienie
    • frechowny - bezczelny
    • frela - panna, zdrobniale z sympatią
    • frelka - panienka
    • Frida - zdr. Fryderyka
    • frup, fróp - korek butelki
    • fulać - kłamać, mówić niestworzone rzeczy (Fulosz jak murorz, a z kapsy ci cymynt leci - Kłamiesz jak murarz, a z kieszeni leci ci cement)
    • funt - pół kilo
    • furgać - fruwać, latać, łopotać (dot. np. flagi)
    • furt - precz, (być furt) daleko
    • fusbal - piłka nożna
    • fuslapa - onuca
    • futer - jedzenie, pasza dla zwierząt
    • futrować - karmić zwierzęta, żartobliwie w stosunku do człowieka
    • fuzekle, fusekle - skarpetki
    • fynsterbret - parapet
    • fyrlok - mątewka
    • fyrtniony - zwariowany

G

    • gacić - ocieplać, izolować
    • gadzina - zwierzęta
    • galyt - galareta z nóżek wieprzowych
    • galoty - spodnie
    • ganc - całkiem, bardzo
    • gańba - wstyd
    • gardina - zasłonka, firana
    • gardinsztanga - karnisz
    • gebis, gybis - proteza (zębowa)
    • geburstag - urodziny
    • gelender, gelynder - poręcz
    • gelt - pieniądze
    • geltag - dzień wypłaty, wypłata
    • genau - 1. teraz 2. dokładnie
    • gepel - kierat
    • gibać się - śpieszyć się
    • gibem - szybko
    • gibis, gybis - sztuczna szczęka
    • gibki - szybki
    • gichnońć - uderzyć
    • gift - trucizna
    • gilać - łaskotać
    • gilgotki - łaskotki
    • gipsdeka - sufit
    • gira - noga
    • giskana, gizkana - konewka, polewaczka
    • gitra - kraty
    • giwera - karabin lub broń
    • gizd, gizder, gisd - łobuz, huligan (ty giździe pieroński - obelga ty draniu)
    • glaca - łysina,
    • glacok - łysy
    • glajs - szyna
    • glanc - połysk
    • glancować - polerować
    • glaskugle - bombki
    • glaskule - szklane kulki
    • glyjta - emalia
    • gładko - ślisko
    • głoskać - głaskać, pieścić
    • gnojok - pryzma na obornik
    • gnotek - pniak, klocek do rąbania drewna
    • godać - mówić
    • godka - mowa, język
    • godny - głodny
    • Gody - Boże Narodzenie
    • gody - wesele
    • gogoły - niedojrzale owoce
    • goloc - fryzjer
    • görka - poddasze, górka
    • gorki - gorący
    • gorol - nie Ślązak, Zagłębiak
    • gorszyć się - obrażać się
    • gorzoła, gorzołka - wódka, alkohol
    • gowa - głowa
    • góra - strych
    • górol - góral
    • graca - łapa, motyka
    • graca´c - powoli co´s robi´c
    • gracić - zob. ciorać
    • gramili´c sie - wydostawa´c sie
    • grotek - balia
    • gruba - kopalnia
    • grubiorz - górnik
    • grunta - fundamenty
    • gryfny - ładny
    • grzych - grzech
    • gulik - studzienka uliczna, odpływ ścieków
    • gumolok, guminiok, gumiok - kalosz gumowy, (kalosze), gumowe buty
    • gumowe dakle - gumowe uszy (podsłuchiwanie)
    • gupi - głupi
    • gupielok - głupiec (pobłażliwie)
    • gutalin - pasta do butów
    • gymba - buzia, twarz
    • gynsi pampek - stokrotka
    • gynsty - gęsty
    • gypekhalter - bagażnik rowerowy
    • gyszynk - prezent

H

    • habać, habić - nabrać czegoś ponad miarę
    • habeta/habety - rzecz która jest bez wartosci np. na grzyby habety habozie - śmieci
    • haderlok - szmaciarz (handlarz makulaturą, zajęcie archaiczne)
    • hadra - szmata
    • haferfloki - płatki owsiane
    • haja - awantura, kłótnia, bijatyka
    • hajcować - palić, grzać, ogrzewać
    • hajs - coś gorącego np. piec węglowy w kuchni
    • hakać - plewić
    • hakenkrojc - swastyka
    • hajać - głaskać
    • halba- butelka wódki (półlitrówka
    • halbki - lekkie buty,meszty
    • handlager - pomocnik budowlany
    • handgrif - uchwyt
    • handszuły - rękawiczki
    • Hanys - Ślązak (od Hansa)
    • harkać - pluć
    • hasie - śmieci
    • hasiok - śmietnik
    • hauskyjza - "półtopiony" ser z kminkiem o ostrym smaku; ser domowy
    • hawerfloki - płatki owsiane
    • haziel - ubikacja
    • hazok - zając
    • heft - zeszyt
    • heftować - wymiotować
    • hejbama - akuszerka
    • heklować - szydełkować
    • heksa - czarownica, zła kobieta
    • heksenszus - nagły ból kręgosłupa, lumbago
    • hepać - odbijać (odgłos po jedzeniu)
    • hercklekoty - palpitacje serca
    • hercowa - łopata do węgla
    • hercszlag - zawał serca
    • herest - areszt
    • herestant - aresztant
    • heta! - w prawo! (przy powożeniu komenda dla konia)
    • hica, hyc - upał
    • hoch glanc - wysoki połysk
    • hołda - wysypisko w pobliżu kopalń, hut i zakładów przetwórczych
    • hozyntregry, hozyntregi - szelki
    • hynkiel - uchwyt

I

    • inacyć, przeinacać - przekręcać, wywracać kota do góry nogami
    • inkszy, inakszy , inszy - inny
    • ino - tylko
    • izba - pokój, dom
    • ize - że
    • ja - tak

J

    • jabol - wino jabłkowe
    • jagódki, jogódki - porzeczki
    • jakla - marynarka, żakiet, kurtka
    • jamrać, jamrować - skarżyć się, lamentować
    • jedyn - jeden
    • jegła - igła
    • jeronie, jezderyna (wyrażenie ekspresywne) - do pioruna
    • jezderkusie ! - o rany !, okrzyk przestrachu
    • jo - ja
    • jodać - jeść
    • jodło - jedzenie
    • juzaś - znowu
    • jył - ił, pole iłowe
    • jyny - tylko

K

    • kabza, kapsa - kieszeń
    • kachla - kafelka
    • kachlok - piec kaflowy
    • kadubek - budka lęgowa dla ptaków, karmnik
    • kaj tam - gdzie tam
    • kaj - gdzie
    • kajnikaj - gdzieniegdzie
    • kalfas - pojemnik na zaprawę murarską
    • kalika - kaleka
    • kamela - wielbłąd
    • kamelka - rumianek
    • kamrat - kolega, kompan, przyjaciel, towarzysz
    • kana, kanka - bańka (np. na mleko)
    • kandy - gdzie, którędy, dokąd
    • kanona - armata
    • kapa - przód (nos) buta, narzutka na łóżko, narzuta betonowa na komin itp.
    • kapelka - beret
    • kapelonek - wikary
    • kapołka - serwatka
    • kara - taczka
    • karuzel - karuzela
    • karlus - przystojny chłopak
    • karminadel, karbinadel - kotlet mielony
    • karnąć się - przejechać się
    • karyta - kareta
    • kasik, kajsik - gdzieś
    • kastla - skrzynka,skrzynia,kubeł
    • katung - karton, kartong
    • kauguma - guma do żucia
    • kelnia - chochla
    • kerchow, kirchow - cmentarz
    • kesik, kejsik - kiedyś
    • keta, kieta - łańcuch, bransoletka
    • kibel - wiadro
    • kichol - nos (brzydki)
    • kidać - plamić, kapać
    • kidnac - nalać trochę wody
    • kiecka - spódnica, sukienka
    • kiej - gdy, kiedy
    • kielnia - chochla
    • kierhof - cmentarz
    • kiero, kiery - która, który
    • kieuzać - slizgać się, kieuznouć - poślizgnąć
    • kilać - łaskotać
    • kimać - spać
    • kiper - auto z podnoszona paką pot. wywrotka
    • kipować - strzepywać popiół z papierosa
    • kiprować - wysypywać
    • kista - skrzynka, np. kista piwa
    • kiszka - kwaśne mleko
    • klachać - plotkować
    • klachy - plotki
    • klajd - suknia
    • klang, klank - dźwiek
    • klapacka - łapka na muchy
    • klapsznita - podwójnie złożona kromka
    • klara - słońce
    • klekot - grat
    • klepoki - bilon
    • klojznońć, kielzać - poślizgnąć się
    • klopsztanga - trzepak
    • klotka - klatka
    • kloper - trzepaczka (do dywanów)
    • klupać - pukać
    • kłóotka - kłódka
    • knefel, kneflik - guzik
    • knif - sposób
    • kobiyta - kobieta
    • kobuch - jastrząb , nieporęczne naczynie (Górny Śląsk *), kontroler (biletów)
    • kocher - pojedyncza, elektryczna kuchenka.
    • kofer - walizka
    • kojtnąć - umrzeć
    • kokosfloki - wiórki kokosowe
    • kokot - kogut
    • kokotek - kran
    • kole - koło, niedaleko, obok, wokół
    • kolybać - kołysać
    • koło - rower
    • kołocz - ciasto drożdżowe, placek
    • kołoczek - drożdżówka
    • koncek, konsek - kawałeczek
    • kopacka - wykopki (ziemniaków)
    • kopidoł - grabarz
    • kopruch - komar
    • kopyrtka - salto, przewrót
    • korcić - kusić
    • kostyra - kość
    • koulkastla - węglarka
    • kowol - kowal
    • kozać - kazać
    • kozatelnica - ambona
    • kozok - koźlarz (grzyb)
    • kragel, kragiel - kołnierz
    • krajzyga - piła tarczowa z blatem zob.: blat
    • kranc wurztu - pęto kiełbasy
    • rośikůń - koniczyna
    • krauza - słoik
    • krepel - pączek
    • kristbaum - drzewko świąteczne, choinka
    • krojc - krzyż
    • krojcok - mieszaniec (ras); osoba, której rodzice pochodzili z dwóch różnych grup etnicznych; mieszaniec polsko-śląski
    • krojcung - skrzyżowanie
    • krojzoter - żmija zygzakowata
    • kronlojchter - żyrandol
    • krupniok - kaszanka
    • krupy - 1. kasza; 2. drobny grad
    • kryka, kryja - laska
    • kryklać - mazać, bazgrać na papierze
    • krzikop - rów
    • krzok, kszok - krzak
    • ksiónc - ksiądz
    • kucać - kaszleć
    • kudłać - czochrać
    • kudły, kudełki - brzydkie włosy
    • kugla - kula
    • kugellager - łożysko kulkowe
    • kukać - zerkać
    • kulok - wałek do włosów, papilot
    • kulać - 1. toczyć; 2. wałkować (np. ciasto na makaron)
    • kurbla - korba
    • kurzok - palacz
    • kurzyć, kurzić - palić papierosy
    • kusik - buziak
    • kust - wyżywienie
    • kwaretka - 0,25 litra wódki
    • kwaska - 1. kapusta kiszona; 2. sok z kiszonej kapusty
    • kyjza - ser

L

    • lachać sie - śmiać się
    • lacie - domowe obuwie
    • laclik - śliniak
    • laga - gruby kij
    • lahyta - grubsza listwa
    • lajbik - zob.: bistenhalter - biustonosz
    • lajera - katarynka lub ciągłe powtarzanie tego samego
    • lajerman - kataryniarz
    • lajsta - listwa
    • lak - cerata
    • larmo - hałas, krzyki
    • lasia - metalowa poprzeczka przy słupku, do której przybija się przęsło płotu
    • lata - zob. eka
    • latopjyrz - nietoperz
    • latosi - tegoroczny
    • latoś - w tym roku
    • lauba - 1. ganek 2. altana 3. wiatrołap
    • lazaryt - szpital
    • leber - osoba niefrasobliwa, leser
    • leberwuszt - pasztet (wątrobianka)
    • lecieć - padać (deszcz), biec
    • legitka - legitymacja
    • lejty - lanie
    • leko - łatwo
    • leluja - ciamajda, mieczyk , lilia
    • lelyń - jeleń
    • lezie - idzie, wchodzi
    • lichy - słaby, mizerny
    • lilowy - fioletowy
    • limo - podbite oko
    • lipsta - narzeczona, ukochana
    • lipścić - flirtować, chodzić ze sobą
    • liwa - gęś
    • lojfer - dywan, chodnik
    • lomp - zob.: dziod, zob.: chachor
    • luft - powietrze (do luftu - do niczego, do bani)
    • luftbiksa - wiatrówka (strzelba)
    • luftnąć sie - nie trafić w coś, zaczerpnąć powietrza
    • luftować - przewietrzać, np. pomieszczenie
    • lump - dziad
    • lygnąć sie, legnąć - położyć się
    • lykarstwo - lekarstwo
    • lykować sie - leczyć się, opatrywać
    • lynga - bagietka
    • lynga - bułka francuska
    • lyńcuch;leyńcuch - łańcuch
    • lyskowe - orzechy laskowe

Ł

    • łach, łachy - ubranie
    • łaska - łasica
    • łaz - młody las
    • łazęga, łazynga - włóczykij
    • łazić - chodzić
    • łobrus, uobrus - obrus zob. serwet, tisztuch
    • łobślindrać się - ubrudzić się
    • łociec, uociec - ojciec (także fater)
    • łonaczyć sie - źle się prowadzić, uprawiać seks
    • łonaczyć, załonaczyć - robić, założyć, zmieniać, przekształcać
    • łoński - miniony (rok, tydzień)
    • łosiym, łoziem - osiem
    • łosprawiać - opowiadać

M

    • majs - kukurydza
    • majtać - robić ślad pędzlem lub malować drobnymi ruchami
    • majzel - przecinak
    • makówa - rękawica, rękawica bokserska
    • makówki - potrawa - deser wigilijny z mielonego maku, słodkich sucharów lub bułki i mleka
    • malckafej - kawa zbożowa
    • malnůć - pomalować
    • malta - zaprawa murarska
    • mamlać sie - całować się
    • mamlać - żuć, lizać
    • mamlas - niezdara lub słup ogłoszeniowy
    • mamrać - narzekać
    • mandle - migdały
    • mantel - płaszcz
    • mara - smród
    • maras - brud, błoto
    • markotny - smutny, zasmucony lub nie w humorze
    • masara - duża mucha
    • masorz - rzeźnik
    • maszkiycić - jeść, wyjadać smakołyki
    • maszkiytnik - łakomczuch, osoba łasa na słodycze
    • maszkyty - słodycze
    • maścić - psuć, zawalać sprawę
    • maślnicka - maselniczka
    • maznońć - uderzyć
    • medalikorze - ludzie z Częstochowy
    • melać - mleć
    • merta - mirt
    • meter - metr
    • miano - imię i nazwisko, nazwa
    • miech - worek
    • miesioncek, miesionczek - Księżyc
    • mieszek - portfel na drobniaki lub portfel
    • miglanc - cwaniak, łobuz
    • mioł - miał
    • misyjo - misja
    • miszong, miszung misiung - zaprawa murarska ; bałagan
    • miynsek - portmonetka
    • mjarkować - badać
    • mlyc - mniszek lekarski
    • mo - ma
    • modry - niebieski
    • mody - młody
    • mondry - mądry
    • możno - może
    • moplik - motorower
    • morzisko - biegunka
    • morzyć - czuć bóle brzucha
    • mosz - masz
    • mota - ćma, mól
    • motlać się - gmatwać się, plątać
    • możno - możliwe
    • mrankotny,mrancaty - zmierzły zob. markotny
    • mulorz - murarz
    • municyjo - amunicja
    • muskle - muskuły
    • muter, mutra - matka
    • muterka - nakrętka
    • mycka - czapka
    • myjtermas - metr krawiecki
    • mylka - zupa mleczna z mąką

N

    • na! - masz!; (proszę) weź
    • nachtop - nocnik
    • nacyjo - naród
    • naćkać się - najeść się, napchać żołądek
    • nadżistać się - wypić za dużo, pijany zob.: dżistać
    • nagel - gwóźdź
    • najduch - 1. znajda; 2. smyk (o dziecku)
    • naloć komuś - pobić kogoś
    • napasztować - przedrzeźniać, dokuczać A uon mie napasztuje - on mi dokucza
    • naprać sie - upić się
    • aprany - pijany
    • naroz - naraz
    • naskfol - specjalnie
    • nasuć - nasypać
    • nazad, nazod - z powrotem
    • nazdać - zwymyślać
    • nec - siatka
    • Neger, Nyjger - Murzyn
    • nerwowac - denerwować
    • nie wert - nie warto
    • nieskoro - późno
    • nikaj - nigdzie
    • niy - nie
    • Niymiec - Niemiec
    • niyusuchliwy - nieposłuszny
    • nocka - nocna zmiana
    • nudelkula - wałek do ciasta
    • nudelzupa - rosół (zupa) z makaronem
    • nudle, nugle - makaron
    • nupel, nuplik - smoczek
    • nynać - spać (o dziecku), zob. kimać

O

    • obalić, łobalić - przewrócić
    • oberiba, ouberiba - kalarepa
    • obiód, łobiód - obiad
    • oblekać - ubierać
    • oboczyć - zobaczyć, ujrzeć, dostrzec
    • obstować - stać za czymś (dotyczy wyrażanych opinii, światopoglądu)
    • obszkrobac - obdrapac
    • obsztalowac - zamowic
    • obuć - założyć, ubrać
    • ochlaptus - zob.: ożyrok
    • oddychnąć se - odpocząć sobie, odetchnąć
    • ogacić - owinąć lub ocieplić
    • ogonek - kolejka
    • oklapnyć - opadnąć
    • oma - babcia
    • onaczyć, uonacyć - zob.: łonaczyć
    • Oni, Łoni - Wy. Dawniej zwracano się do starszych osób zawsze z szacunkiem, w 3-ej osobie.
    • onkel - wujek
    • opa - dziadek zobacz też upa
    • oplerka, oplerek - gruba parówka
    • ordnung - porządek
    • ouberiba, oberiba - kalarepa
    • ożarty - zob.: naprany
    • ożyrok - pijak

P

    • padać - mówić, powiadać
    • padze - pada
    • paker - muskularny mężczyzna
    • pakerny - umięśniony, wielki
    • pampoń, pampuń - rolnik, gospodarz np. srogi pampoń - bogaty gospodarz na wsi
    • pana - przebita opona (zob.: zwroty śląskie)
    • pantać - pętać, wiązać, przywiązywać
    • papać - jeść (używane w stosunku do dzieci)
    • papagaj - papuga
    • papel - twarz (gruba) "taki papel"
    • papendekel - tektura
    • papiok , papniok - gwózdek (dokładnie gwóźdź wbijany do papy)
    • paryzol - parasol (por. knyrps)
    • pastwa - pastwisko
    • patrony - naboje › placpatrony - kapiszony
    • pedzieć - powiedzieć
    • penzyja , pynzyja - w:emerytura
    • perfum, parfium, parfin - w:perfumy
    • pfyrzichy - brzoskwinie
    • pic - blef
    • piec - smażyć
    • pierona kandego - zob. jeronie
    • pieroński - cholerny
    • pierwyj - dawniej
    • pierzyński - zob. pieroński
    • pikać - kłuć (zob.: zwroty śląskie)
    • piontka - pięćdziesiąt groszy (zob.: zwroty śląskie)
    • piskać - gwizdać, grać na piszczałce
    • pitfok - nóż do chleba, kozik, scyzoryk
    • pitlok - tępy nóż
    • piyńć - pięć
    • piyńść - pięść
    • piznąć - uderzyć, np. Na banhofie pizło dwie - zegar dworcowy wybił drugą (godzinę)
    • piździawica - ziąb, mróz
    • piździeć, piździć - ziąbić, wiać
    • piździk - zob.: moplik
    • plac - podwórko
    • plała - brezentowy dach ciężarówki, dach namiotu
    • plandeka - brezentowy dach ciężarówki
    • plaskaty - płaski
    • plompa - pompa
    • płacki - łzy
    • płony - niesłony, jałowy
    • po bosoku - boso
    • po leku (patrz leko) - powoli, łatwo
    • po wiela? - za ile?
    • pochać - broić, ruszać żarem w palącym się piecu
    • podciep - podrzutek
    • podugowaty - podłużny
    • podwiela - póki, dopóki, dokąd, jak długo
    • podzim - przedzimie, późna jesień
    • podziwać sie - przyglądać się
    • pogańskie krupy - kasza gryczana
    • pojakymu - dlaczego
    • pole - podwórko
    • Poloki - Polacy, emigranci z poza Śląska
    • polter - zwyczaj weselny w domu panny młodej trzaska się szkło i hałasuje
    • pompać - pompować powietrze np. do koła
    • pomywać - zmywać naczynia
    • Ponbóczek - Pan Bóg
    • portmanyj - portfel, portmonetka
    • porwać - ukraść
    • posa?knąć - rzucić urok, zaczarować
    • postrzedni - pośredni, średni, środkowy
    • pośmiwny - lubiący wyśmiewać innych
    • pośtamfować - potłuc, rozgnieść ziemniaki
    • potek - ojciec chrzestny
    • potka - matka chrzestna
    • potrow - drugi pokos siana
    • powanz, powąz - drąg do mocowania siana i słomy na wozie
    • powązić - mocować snopy lub siano na wozie
    • pozór - uwaga (Dej pozór! - Uważaj !)
    • póć - chodź (idziemy)
    • pódź (nó) sam - chodź (no) tu
    • półrzitek, półźitek - pośladek
    • pra? (zwrot retoryczny) - prawda?
    • prać się - bić się
    • prawok - prawdziwek (grzyb)
    • preswuszt - salceson
    • procesyjo - procesja
    • przać komuś - kochać kogoś, schlebiać komuś; (Jak jo ci przaja - Jak ja ciebie kocham)
    • przeca - przecież
    • przeciepować - wypominać , przerzucać
    • przedsia - samodzielnie, na własną rękę
    • przekludzać się - przeprowadzać się
    • przepadzity - zachłanny
    • przifanzolić - uderzyć, przypieprzyć
    • prziporek - rozporek
    • przychlast, przichlast - pupil, maminsynek
    • przykopa, przikopa - rów, strumyczek
    • przyrychtować - przygotować
    • psikać - kichać
    • psinco, psińco - nic
    • pszoć - kochać
    • pudź - chodź (pudź ino sam - chodź tutaj)
    • puki (robić) - pierdzić
    • pukiel, pukel - garb; plecy (skocz mi na pukiel - daj mi spokój)
    • pukieltasia, pukieltasza, pukieltaśka - plecak, tornister
    • puklaty - garbaty
    • pulać - sikać
    • pulać się - śmiać się, naśmiewać się
    • pulok - penis
    • putek - indyk
    • purtnońć sie - puścić bąka
    • pychol - pysk
    • pykać kogoś - kiwać kogoś
    • pympek - pępek
    • pyrlik - duży młot
    • pyrsk - na zdrowie, cześć (na pożegnanie)
    • pyrtek - malec

R

    • rabarber - rabarbar
    • radiska - rzodkiewka
    • raja - 1. grządka, 2. wers, 3. rząd (w drugyij raji - w drugim rzędzie
    • rajbetka - packa murarska
    • Rajch - Niemcy (jako kraj, ale głównie RFN)
    • rajcować - 1. dyskutować, 2. podniecać, 3. ›
    • rajtować - ujeżdżać, jeździć na czymś (na koniu, ośle, świni)
    • rajza - podróż
    • rajzować - podróżować
    • rajzyfiber, rajzefiber - lęk (radość, podniecenie) przed podróżą
    • rant - zob.: przykopa, skraj
    • recht - racja (zwykle w wyrażeniu "mosz recht" - "masz rację")
    • rechtor, rechtór, rechtorka, rechtórka - nauczyciel, nauczycielka
    • richtig - prawda, służy do zaakcentowania, podniesienia rangi słowa następującego, tłumaczone również jako bardzo, czy też zaprawdę; przykład: Tyś je richtig gryfno frela, czyli Ty jesteś zaprawdę ładną dziewczyną
    • robić - pracować
    • robotny - pracowity
    • rod, rody/-a - zadowolony/-na
    • rojber - zob.: chachor, zbój
    • rojbrować - rozrabiać, awanturować się
    • rolwaga - wózek transportowy
    • roma - rama, fenster roma rama okienna
    • roumbac - wycinac drzewo w lesie lub trzaskac na mniejsze kawałki
    • romplować - hałasować
    • rouza - róża
    • roz, ros - raz
    • roztomaity - różnorodny
    • ruby - gruby
    • rugzag - plecak
    • ruła - 1. rura, 2. tempo (wolne), 3. cisza, spokój; (Ale mosz ruła - Ale jesteś powolny)
    • rumpel - rozbójnik, rozbrykane dziecko
    • rus - karaluch
    • rychtować - przygotować,
    • rychtować do pjeca - ładować węgiel do pieca
    • rychtig, richtig - 1. całkiem, zupełnie, bardzo, naprawdę, 2. w porządku
    • ryczka - stołeczek
    • ryma - katar
    • ryszawy - rudy
    • rzadny, rzodny - brzydki
    • rzegotać - mówić bez ustanku
    • rzondzić - mówić chopy se rzondziouy we szynku
    • rzyć, rzić - dupa
    • rzykać - modlić się
    • rzympolić - grać na instrumencie (nieporadnie na instrumencie smyczkowym lub gitarze)

S

    • sałot - sałata
    • sam - tu, tutaj
    • sandale - sandały
    • scyzoryki - mieszkańcy Gór Świętokrzyskich, Kielc
    • se - sobie
    • seblekać się, seblykać się, seblyc się - rozbierać się
    • sebuć się, sebuj się - zdjąć buty/ zdejmij buty
    • sebuwac - przyrząd do zdejmowania butów
    • sejmować - zdejmować
    • sekutnik - komornik
    • seminać - zdejmować
    • siąpić, siąpą - mżawka
    • siedlok - rolnik, który ma dużo pola
    • siedym - siedem
    • sielok - pług dwuskibowy
    • siksa - pogardliwie na młode kobiety
    • sioć - sianie zboża
    • siodać, siednyć - siadać, usiąść
    • sipi - mży
    • sipa, szipa - łopatka na śmieci
    • siupnońć (se) - kucnąć (sobie)
    • siyc - kosić zboże
    • siymiyniotka - zupa wigilijna z siemienia lnianego
    • skóndsi - skądś
    • skrobaka - miotła z gałęzi brzozy
    • skrobek - krochmal
    • skrynt - zakręt
    • skubaczki - kobiety skubiące pierze
    • skukać - schować
    • skuli - z powodu, z tej przyczyny
    • slypia - oczy
    • słepać, słeptać - zob. chlać
    • słożyć (w piecu) - zapalić (w piecu)
    • smarkoc, smarkocz, smark - młody, niedoświadczony chłopak, smarkacz
    • smykać, smyczyć - iść gdzieś leniwie, bez chęci, spacerować bez celu , włóczyć się
    • snopel - smark wystający z nosa
    • somsiek - miejsce na słomę w stodole
    • sopnąć - zareagować agresją (dot. zwierząt, ale nie tylko)
    • soroń - ktoś obrażony, obrażalski
    • soroń - ktoś źle wychowany, cham
    • spodni - dolny
    • spodnica - halka
    • spodnioki - kalesony
    • spotrzebować - wykorzystać (gdy czegoś zabraknie)
    • spórny - niegrzeczny
    • sprać - zbić (dziecko)
    • spynd - skup żywca
    • spyrka - słonina
    • srogi - wielki, ogromny
    • sroła - gówniarz, smarkacz
    • stalkapa, sztalkapa - stalowy nosek buta (np. glana)
    • starka, starzyk, starzik - babka, dziadek
    • stofka, stowka - pobór rekrutów
    • stow - staw
    • stracić - zgubić
    • strom - drzewo
    • strzibny - srebrny
    • strzoda - środa
    • styknie - wystarczy
    • suchać - spowiadać
    • suchatelnica - konfesjonał
    • suć - sypać, puszczać gazy
    • synek - chłopak, młody mężczyzna
    • syr - ser
    • szaberplac - targ
    • szac - kawaler, zalotnik
    • szajbka - podkładka pod nakrętkę lub krótka firanka
    • szajs - dziadostwo, badziewie
    • szaket - marynarka zob. taż jakla
    • szałot - sałata, sałatka ziemniaczana
    • szaufynster - wystawa, okno wystawowe
    • szczewiki - buty
    • szcziga, szcziżka - nieposłuszna dziewczyn(k)a
    • szelontać - wstrząsać
    • szery - nożyce
    • szeslog - tapczan
    • szkarboły - buty (zazwyczaj stare, ciężke lub zniszczone męske buty)
    • szkolorz - uczeń
    • szkudzic - potajemnie czegoś szukać
    • szlag - uderzenie
    • szlajfka - wstążka, sznurówka
    • szlajfmaszyna - szlifierka
    • szlanga - żmija, wąż
    • szraubyncijer - śrubokręt
    • szlauch - wąż (np. strażacki), gumiszlauch - wąż gumowy
    • szlojder - proca
    • szlug - papieros, końcówka papierosa
    • szluk - łyk
    • szlus - koniec, amen, kropka
    • szłapa - 1. klapa, wejście na strych, 2. noga
    • szmary, smary - lanie
    • szmaterlok - motyl
    • szmergielpapiůr, szmergiel - papier ścierny
    • szmira - smar
    • sznaps - kieliszek wódki, wódka
    • sznita, sznitka - 1. kromka chleba (por. klapsznita) 2. cięcie, blizna po cięciu na ciele
    • sznupa - 1. pysk zwierzęcia 2. nos
    • sznupać - szukać, wąchać, grzebać w nieswoich rzeczach; (Kaj ty mi sam sznupiesz? - Czego ty tu szukasz?)
    • szolka - filiżanka, kubek
    • szoł - szedł
    • szpajza - deser, słodka przekąska
    • szpanga - spinka do włosów (metalowa)
    • szpanować - prostować np. szpanować gardiny, usztywniać (np. linę).
    • szpas - przyjemność, zadowolenie
    • szpek - słonina
    • szpil - gra, zabawa, mecz, rozgrywka (np. w kartach)
    • szpilplac - boisko piłkarskie
    • szpind - szafka na ubrania robocze
    • szplint, śplint - bolec
    • szpliter - ostry, drobny kawałek kości lub szkła, odłamek
    • szporobliwy - oszczędny (zaleta)
    • szporować - oszczędzać, gromadzić pieniądze
    • szpyndlik - szpilka
    • szpyrka - skwarka, kawałek smażonej słoniny, (zrr), słonina
    • szrank - szafa
    • szrauber - wkrętarka
    • szraubsztok - imadło
    • szrot - używane części samochodowe
    • sztachnońć się - zaciągnąć się (papierosem)
    • sztajger - sztygar
    • sztama - porozumienie
    • sztanca - prasa hydrauliczna
    • sztechówka , sztychówa - szpadel
    • szteker - gniazdko elektryczne
    • sztela - miejsce
    • sztelung - pozycja
    • szterować - 1. popychać, szturchać, ale też wywierać presję psychiczną, 2. przeszkadzać
    • sztof - materiał (np. na sukienkę)
    • sztora - zasłona
    • sztrajchycle - zapałki
    • sztrofa - kara
    • sztrajchować - malować
    • sztrofa - zwrotka
    • sztrom, śtrom - prąd
    • sztrykować - robić na drutach
    • sztucha´c - popycha´c
    • sztyglować się - stroić się, malować się (makijaż), poprawiać swój wizerunek
    • sztyjc - ciągle
    • sztyl - kij
    • sztyngiel - pręt metalowy np. do wędzenia
    • sztyrdziści, śtyrdziści - czterdzieści
    • sztyrnoście, śtyrnoście - czternaście
    • szterować - przeszkadzać
    • sztyry, śtyry - cztery
    • szumina - piana
    • szusblech, szucblech - zderzak, błotnik rowerowy
    • szwaja - zob. gira
    • szwajsować - spawać
    • szwarny - elegancki, przystojny
    • szwester - siostra
    • szwigerfater - teść
    • szwigermuter - teściowa
    • szwong, szwung - pęd, rozpęd, zamach
    • szychta - dniówka
    • szynk - bar, knajpa, pub

Ś

    • ściyrnie - ściernisko
    • śćepnůńć - zrzucić
    • śekane - mięso mielone
    • śkryftnąć - wyłączyć (np. światło)
    • ślimok - mazgaj
    • ślimtać - płakać, ślinić
    • Ślónzok, Ślojnzok - Ślązak
    • śliciuły - łyżwy
    • ślyzyk - plasterek
    • śmiéra, śmiyra, szmiera - smar
    • śmiertka - kostucha, śmierć
    • śmiotek - miotełka
    • śmjatek - szczotka do zamiatania na šipa - łopatkę do kurzu
    • śniodać - jeść śniadanie
    • śpanga, szpanga - spinka, klamerka
    • śpik, śpiki, śpikol - smark, smarki, smarkacz
    • śrobśtok - imadło
    • śteker - przełącznik
    • śtopować - cerować
    • śtora - zasłona
    • śtrykować - sztrykować
    • śtyryrogaty - czworokątny, kwadratowyświtnonć - przewrócic sie, spaśc
    • świynty - święty
    • świyrcok - świerk

T

    • tablyt - taca
    • tabula - tablica szkolna
    • tachać - dźwigać, przenosić ciężkie przedmioty
    • tajla - część
    • tanksztela - stacja benzynowa
    • tańcować- tańczyć
    • targać - rwac, wyrywac
    • tarło - tarka
    • tasia, taśka - torba
    • taszyntuch - chusteczka do nosa
    • taszenlampa - latarka
    • tej - herbata
    • tekla - plotkara
    • tela - tyle
    • terozki - teraz
    • tinta - atrament
    • tintać - pić
    • tisztuch - obrus zob. serwet, łobrus, uobrus
    • titać - trąbić klaksonem
    • titek - klakson
    • toczka - taczka
    • toć - oczywiście
    • tomata - pomidor
    • tonkać - moczyć
    • topek - nocnik
    • toplać - moczyć
    • torta - tort, tortensztik - porcja, kawałek tortu
    • tóż - w takim razie
    • tragac - taczka drewniana
    • treger - szyna (w konstrukcji stropu)
    • trep - niezdara, nieudacznik, głupek
    • trepy - chodaki, ogólnie buty
    • trichter - lejek
    • tropić się - męczyć się
    • trowa - trawa
    • trómpka - trąbka
    • trujok - grzyb trujący
    • trza - trzeba
    • trześnia - czereśnia
    • trzewiki - buty
    • trzi, trzij - trzy
    • tubera - gruźlica
    • tuberok - gruźlik
    • tukej - tutaj
    • tunrki - tenisówki, trampki
    • tuplikować - tłumaczyć
    • tuste - zob.: fet
    • tusty - otyły, tłusty lub smalec
    • tuśki - kredki do makijażu
    • tutej! - pij! (do małego dziecka)
    • tyj - zob.: tej
    • tyjater - teatr
    • tyrać - zasuwać
    • tyta - róg obfitości (torba ze słodyczami dla pierwszoklasistów) także pupa
    • tytka - torebka papierowa

U

    • ouberiba - kalarepa
    • uciupać - narąbać drzewa na rozpałkę
    • udawać - wydawać (pieniądze)
    • ufajdać się - ubrudzić się
    • ufifrać się - ubrudzić się
    • ujek - wujek
    • ukaranie - zmartwienie, kara
    • unfal - błąd, wypadek (coś jest unfal - coś nie działa)
    • unterhouzy - kalesony
    • uślimtany - zapłakany
    • utopiec, utoplec - baśniowy potwór, wciągał swoje ofiary do wody i topił je
    • utropa - zmartwienie

W

    • wachować - stróżować, pilnować
    • wachtyrz - stróż
    • wadzić się - kłócić się
    • wajać - płakać, skarżyć się
    • wajcha - zwrotnica lub uchwyt, np. dźwigni
    • wander - spacer, wędrówka
    • wandzka - pchła, pluskwa
    • wanielicki - ewangelicki
    • wartki, wartko - szybki, szybko
    • warzyć - gotować
    • waserwoga - poziomica
    • waszberet, waszbret - tara do prania
    • waszkorb - kosz na pranie
    • waszpek - miednica (miska)
    • wąty, wonty - 1. protest , 2. wątpliwości
    • wciry - zob. szmary
    • wedle - zob. kole
    • wela - fryzura, grzywka (ciepnyć welom - zarzucić grzywką)
    • wele - obok ,nieopodal
    • welować - wędzić kiełbasę lub szynkę
    • werkcojg - narzędzia
    • werksztela - warsztat
    • westa - kamizelka
    • wetnąć się (o coś) - założyć się (o coś)
    • wungiel, wongiek, - węgiel
    • wic - żart, anegdota
    • wieczerzać - jeść kolację
    • wieczerzo - kolacja
    • wiela - dużo, ile (w pytaniach) (Wiela je godzin = Która godzina?)
    • wieprzki - agrest
    • wierch, wiyrch - góra (czegoś), wierzch
    • wiertać - wiercić, borować zęby
    • wierza - chyba
    • wihajster - rzecz dla której nie ma określenia
    • wija - bijatyka, awantura
    • wilijo - wigilia
    • winkiel - zakręt
    • winszować - składać życzenia noworoczne
    • wlazł - wszedł
    • włazić - wchodzić
    • włócyć pole - bronować pole
    • woniać - wąchać, pachnieć
    • wor - upał
    • wrazić - włożyć, wtrącać się
    • wrazitek - osoba która się wtrąca w nie swoje sprawy
    • wszandy, wszyndy - wszędzie
    • wuszt - kiełbasa
    • wusztzupa - zupa z produktów świniobicia
    • wycug - opieka na starość
    • wydować sie - wyjść za mąż
    • wyglebić się - zob. obalić
    • wygnąć - wygiąć
    • wylyś, wylyść - wyjść
    • wynokwiać, wynokfiać - wydziwiać, grymasić przy jedzeniu
    • wyntka, wyndka - wędka
    • wypity - pijany
    • wytorbić się - zob. obalić
    • wziońść - wziąć, odebrać

Y

    • Yjzel - osioł
    • Yncyklopedyjo - encyklopedia
    • Ynglynder - Anglik
    • yno - tylko
    • Ynta - przewrót, upadek, skok do wody

Z

    • zaciągaczki - zasłony
    • zaciongnońć się - zachmurzyć się (o niebie)
    • zadatek - zaliczka
    • zadek - tył, tyłek, także rzyć
    • zafrópować - zakorkować, zakręcić
    • zajechać się - zamęczyć się
    • zakludzić - zaprowadzić
    • załośniczki - kolczyki
    • zamt - aksamit
    • zamtowy - aksamitny
    • zand - piasek (niem. der Sand - piasek)
    • zapucować - otynkować mur
    • zarozki - zaraz
    • zastawiać - zatrzymywać (kogoś)
    • zaś - znowu
    • zausznice - kolczyki
    • zawarte - zamknięte
    • zawiyrać - zamykać
    • zawrzyć - zamknąć
    • zbajstlować - zmajsterkować
    • zbereźny - nieskromny, erotyczny
    • zdechlok - chuchro, zmęczona osoba
    • seblyc sie - rozebrać się
    • zejgeblat - brzeszczot, także piłka do metalu
    • zelter - woda mineralna
    • zerknońć - zaglądnąć, spojrzeć
    • zic - siedzenie, siodełko, taboret
    • zicać - siadać
    • zicherka - agrafka
    • zicnonć - usiąść (zicnońć na klinie - usiąść na kolanie)
    • ziele - chwasty
    • ziemnioki, ziemioki - ziemniaki
    • ziherung - bezpiecznik
    • zipać, zipieć - sapać, rzęzić
    • zmierzły - nieznośny, naprzykrzający się, marudny,(dziecko)nie wyspany
    • znojść, znolyźć - znaleźć
    • zofórt - natychmiast
    • zogówek - poduszka pod głowę
    • zokel, zokiel - lamperia
    • zoki - skarpetki
    • zokle - skarpetki
    • zola - podeszwa buta, podbite oko
    • zolicić, zolycić - zalecać się od zolejty
    • zolyty - zaloty
    • zołza - sos
    • zomek - zamek
    • zojńść - zajść
    • zwyrtać sie - obracać się
    • zymft - musztarda
    • zyrtka - żerdź

Ż

    • żadło, zdrzadło - lustro
    • żeleźniok - piec żelazny, wóz żelazny
    • żić - tyłek
    • zymlok - bułczanka
    • zymła - bułka
    • zymła z karminadlem - bułka z kotletem mielonym
    • żyniaczka - ślub
    • żnonć - pędzić (bardzo szybko biec)



Literatura:
1. Strona internetowa - godka.pl
2. Strona internetowa - wikipedia.pl
3. Konsultacja językowa - mój przyjaciel: *awy*

Created by SEGETH-NET